Управата за јавни приходи продолжува со проверките на паричните приливи од странство, а овојпат во фокусот се средствата што граѓаните ги примиле во текот на 2021 година.
По завршувањето на постапките за 2020 година, Управата започнала да испраќа известувања до физички лица кај кои се евидентирани уплати од странски сметки.
Директорката на УЈП, Елена Петрова, потврди дека проверките за 2020 година се заокружени и дека во тек е известувањето за приходите остварени во 2021 година.
Засега нема официјална проценка колку граѓани ќе бидат опфатени со новиот круг проверки, ниту колкав дополнителен данок би можел да биде утврден.
Кои граѓани може да добијат известување од УЈП?
Проверките не се однесуваат само на лицата кои биле формално вработени во странство.
Меѓу граѓаните што може да бидат опфатени се и оние кои во 2021 година работеле преку интернет, извршувале услуги за странски клиенти или примале хонорари од компании надвор од Македонија.
Во категоријата приходи што може да подлежат на оданочување спаѓаат плати, хонорари, приходи од фриленс и интелектуални услуги, авторски права, закупнини, дивиденди, камати, капитални добивки и други видови доход.
Тоа значи дека фриленсер кој во 2021 година работел за странска компанија и добивал надомест на својата банкарска сметка може да биде предмет на проверка, особено ако приходот претходно не бил пријавен.
Сепак, добивањето известување не значи автоматски дека граѓанинот има неплатен данок.
Рок од пет дена за доставување даночна пресметка
Според информациите за постапката, во известувањата што ги добиваат граѓаните е наведен рок од пет дена од приемот за поднесување електронска пресметка за данок на личен доход преку системот на УЈП.
За да се утврди природата на приливот, може да биде потребно доставување дополнителна документација, како што се:
-
Договор за работа или извршена услуга.
-
Потврда од странската компанија или исплатувачот.
-
Банкарски извод за примените средства.
-
Документ за данок платен во странство, доколку постои.
-
Друг доказ што ја објаснува основата на уплатата.
Обезбедувањето документи за трансакции од пред пет години може да претставува предизвик за дел од граѓаните, особено кога станува збор за стари договори или потврди од странски институции.
Доколку даночните обврски не бидат исполнети доброволно, УЈП може да преземе законски мерки за утврдување на данокот.
Не секоја уплата од странство се оданочува
Една од најважните разлики во постапката е дали примените пари претставуваат заработка или приватен трансфер.
Самото тоа што на девизна сметка пристигнале средства од странство не значи дека граѓанинот остварил доход што подлежи на оданочување.
Како примери за приливи што може да бидат неоданочливи се наведуваат подароци, семејна финансиска поддршка, позајмици и одредени приватни трансфери.
На пример, ако член на семејството кој живее и работи во странство испраќал пари за финансиска помош, таквата уплата не мора да претставува оданочлив приход.
Во ваквите случаи важно е граѓанинот да располага со докази што ја објаснуваат причината за трансферот.
Што ако данокот веќе е платен во друга држава?
Посебно прашање се приходите за кои данок веќе бил платен во странство.
За даночните резиденти на Македонија важат правилата за одбегнување на двојното оданочување.
Доколку лицето докаже дека за конкретниот доход платило данок во друга држава, УЈП може да го признае тој износ, најмногу до висината на данокот што би се пресметал според домашната стапка од 10 проценти.
За тоа е потребен соодветен доказ од странската даночна администрација.
Во зависност од државата и конкретните околности, може да се применуваат и меѓународните договори за одбегнување на двојното оданочување.
Оттука, при утврдувањето на евентуалната обврска важни се основата на приходот, даночната резидентност на лицето и доказите за веќе платен данок.
Што покажаа проверките за 2020 година?
Податоците од претходниот круг проверки покажуваат дека значителен дел од приливите од странство не претставувале оданочлив доход.
За 2020 година УЈП испратила вкупно 11.527 известувања до физички лица.
По спроведените проверки, кај 5.614 граѓани било утврдено дека средствата се однесуваат на неоданочливи приватни трансфери.
Од останатите лица, 2.276 доброволно поднеле електронски даночни пресметки, додека кај 3.637 граѓани даночната обврска била утврдена по службена должност.
Вкупно 5.913 лица биле аконтативно задолжени.
Утврдениот данок за 2020 година достигнал 171,6 милиони денари, односно приближно 2,8 милиони евра.
Според податоците објавени од УЈП во април 2026 година, дотогаш биле наплатени 30,4 милиони денари, или околу 494.000 евра.
Зошто сега се проверуваат приходи од пред пет години?
Причината за проверките на постарите трансакции е променетиот начин на обработка на податоците за приливите од странство.
УЈП во втората половина на 2024 година започнала системска обработка на информациите што ги добива од банките.
Податоците се анализираат и споредуваат со поднесените даночни пријави, со цел да се утврди дали приливите биле пријавени и дали постоела обврска за плаќање данок.
Колкав е обемот на трансферите од странство покажуваат и поновите бројки.
Во текот на 2025 година, вкупно 70.869 граѓани примиле 577 милиони евра од странство.
Сепак, од Управата нагласуваат дека оваа сума не претставува целосно оданочлив доход, бидејќи вклучува и приватни трансфери и други средства што не подлежат на данок.
Што треба да направат фриленсерите и хонорарците?
Граѓаните кои во 2021 година остварувале приходи од странски клиенти или компании треба да проверат дали тие приходи биле соодветно пријавени.
Корисно е навреме да ги обезбедат договорите, банкарските изводи и потврдите за исплата, како и доказите за евентуално платен данок во странство.
Оние кои примале семејна помош, подароци или позајмици, пак, треба да имаат документација што ќе ја потврди природата на трансферите.
Најважно е граѓаните да не го поистоветуваат секој прилив од странство со даночна обврска. Дали постои обврска за плаќање данок зависи од конкретниот случај, видот на приходот и приложените докази.