На пазарот на станови одамна не се купуваат само квадратни метри. Се купува ветување дека барем неколку години нема да има поправки, дупчење, кршење и дополнителни трошоци. Но, познавачите на градежниот сектор велат дека токму тука почнува проблемот. Дел од инвеститорите, во трката да ја намалат цената на изградбата и да ја задржат маржата, посегнуваат по најевтините материјали што можат да ги најдат.
Не е спорно што дел од материјалите се увезуваат од Кина. Спорно е кога се купува најевтиното, без јасна контрола, без сертификат што нешто значи во пракса и без гаранција дека производот ќе издржи нормална употреба.
„Кинеско не значи автоматски лошо, ама најевтино кинеско, без проверка и без стандарди, е ризик. Особено кога станува збор за електрични и водоводни инсталации“, велат градежни експерти.
И токму инсталациите се најчувствителната точка. Плочка може да се смени. Ламинат може да се извади. Рачка на врата може да се поправи. Но, кога проблемот е во кабли, цевки, разводни кутии или споеви зад ѕид, тогаш новиот стан станува градилиште. Повторно.
Електричарите со кои разговараат купувачи по вселувањето често им кажуваат исто: не гледај само дали има многу штекери, гледај што има зад нив. Лош кабел, евтин осигурувач, слаб прекинувач или неквалитетна разводна табла не се козметички проблем. Тоа е безбедносен проблем.
„Најопасно е кога се штеди на работи што не се гледаат. Купувачот ќе забележи убава плочка и модерна врата, ама нема да знае каков кабел е ставен во ѕидот“, велат познавачи на пазарот.
Слично е и со водоводот. Евтини цевки, слаби споеви, лоши вентили и неквалитетни сифони можат да направат штета што не завршува само во еден стан. Доволно е едно прокапување под плочка, па влагата да се појави кај соседот подолу. Тогаш почнува класичната македонска приказна: инвеститорот не крева телефон, мајсторот вели дека не е до него, управителот бара записник, а станарите се расправаат кој ќе плати.
Купувачите велат дека најмногу ги боли тоа што станот е платен како „нов“, а првите поправки доаѓаат уште пред да се отпакуваат сите кутии.
„Не барам луксуз. Барам да не ми се одлепи лајсна после два месеца и да не ми паѓа осигурувач кога ќе пуштам бојлер и рерна“, вели купувач на нов стан во Скопје.
Економистите објаснуваат дека притисокот врз цените на становите не доаѓа само од побарувачката, туку и од начинот на пресметка кај инвеститорите. Земјиштето е скапо, работната рака е поскапа од порано, каматите и трошоците за финансирање се товар, а купувачите веќе плаќаат високи цени. Во таква ситуација, дел од заштедата се бара во материјалите.
„Кога квадратот се продава скапо, купувачот очекува квалитет. Но високата продажна цена не мора да значи дека во станот се вградени скапи и проверени материјали. Тоа се две различни работи“, велат економисти.
Проблемот е што купувачот најчесто нема реална можност да провери сè пред да плати. Во договорите обично има општи формулации, а ретко кој инвеститор детално наведува какви кабли, цевки, осигурувачи, лепаци, санитарија, врати или прозорци ќе бидат вградени. Се пишува „прва класа“, „квалитетни материјали“, „современа изведба“. Убаво звучи. Ама што точно значи?
Градежните инженери советуваат купувачите да не се срамат да бараат спецификација. Марка на прозорци. Тип на инсталации. Документација за материјалите. Гаранција за изведба. И по можност, независен мајстор или инженер да го погледне станот пред примопредавање.
„Најскап стан е оној што изгледа готов, а после купување почнуваш да го поправаш“, велат познавачи.
Новоградбата и понатаму останува најпосакувана за многу семејства. Никој не сака стар лифт, влага во влез или распадната фасада. Но, купувањето нов стан повеќе не смее да се сведува на гледање распоред, кат и поглед од тераса. Денес купувачот мора да праша и што има под плочката, зад ѕидот, во таблата и во цевките.
Зашто свежата боја брзо се заборава. Првата хаварија не.