„Не е проблемот само во новата фирма, туку во неизвесноста што доаѓа со неа“, објаснуваат аналитичари на пазарот на труд.
омената на работа не значи само нова канцеларија или ново работно време. Таа значи ризик дали ќе се снајдеш, дали ќе те прифатат, дали си доволно добар, дали си направил грешка. Прашања што ретко имаат одговор однапред.
Во земја со релативно мал пазар на труд, каде што „сите се знаат“, стравот добива дополнителна тежина. Луѓето се плашат дека ако не успеат на новото место, нема каде да се вратат. Дека ќе се затвори кругот. Дека ќе останат без приход, без сигурност, без нешто што барем е познато. Дури и кога тоа познато веќе ги троши.
Експертите за работни односи велат дека сигурноста, и кога е лажна, знае да биде моќна.
Редовната плата, макар и ниска, е нешто на што многумина се навикнуваат. Таа станува сидро. Не обезбедува напредок, но обезбедува мир – барем привидно. А мирот, во економија полна со турбуленции, се смета за луксуз.
Постои и друг, потивок страв. Оној од сопствената вредност.
„Многу луѓе не се сигурни колку навистина вредат на пазарот на труд“, велат познавачи на човечки ресурси. Долги години на исто работно место, без објективна проверка, создаваат сомнеж: дали моето знаење е сè уште релевантно, дали некој друг би ме сакал, дали сум заостанат. И токму тие прашања ја парализираат одлуката.
Не треба да се занемари ниту културниот фактор. Кај нас, честата промена на работа сè уште се гледа со сомнеж. Како нестабилност. Како „неиздржување“.
За разлика од некои други пазари, каде што промената е знак на амбиција, тука таа често се доживува како ризичен потег што треба да се оправдува. А луѓето не сакаат постојано да се правдаат.
Интересно е што стравот не исчезнува ни кај оние што имаат објективни причини да си заминат. Лоши услови, токсична средина, притисоци, па дури и непочитување на основни работнички права. И таму, одлуката се одложува.
„Ќе издржам уште малку“, си велат. Малку што знае да се претвори во години.
Психолозите укажуваат дека промената на работа е една од најстресните животни одлуки, веднаш по преселба или големи семејни промени. Таа бара напуштање на навиките, излегување од улогата што веќе е научена. А човекот, по природа, не сака да излегува од зона што ја контролира, дури и кога таа зона го гуши.
Има и практични причини. Кредити, семејни обврски, деца, сметки што не чекаат. Во такви услови, ризикот се доживува како луксуз за кој нема простор. Секој месец мора да се затвори. Некој мора да плати. И токму тука, стравот добива рационално лице.
Но познавачите на пазарот предупредуваат дека долгорочното останување од страв има своја цена. Стагнација, професионално прегорување, чувство дека си заглавен. А тоа чувство, велат, тивко се пренесува и во приватниот живот. Незадоволството не останува на работа. Се носи дома.
Можеби најголемиот парадокс е што многу луѓе се плашат да ја сменат работата токму затоа што вложиле многу години во неа. Како да би било признавање на пораз. А не е. Но така се чувствува… и тука некаде приказната за стравот станува лична, неекономска, речиси интимна.
И затоа, кога ќе прашате зошто луѓето не си заминуваат, одговорот ретко е едноставен. Не е само платата. Не е само пазарот. Тоа е мешавина од навика, страв, одговорност и сомнеж.
И понекогаш, само едно прашање што никој не сака да си го постави на глас: што ако не успеам?