Токму затоа, на нашата веб-страница спроведовме анкета со прашањето:
„Дали очекувате исплата на К-15?“
Понудените одговори беа:
• Да
• Не
• Ми исплатуваат, па враќам пари
• Ми плаќаат, ама помалку од законскиот минимум
Во анкетата учествуваа вкупно 701 испитаници, а резултатите отвораат сериозни прашања за состојбата со работничките права во Македонија.
Еве што покажуваат резултатите:
1. Најголем дел од испитаниците – 85% – очекуваат исплата на К-15
Дури 593 испитаници одговориле дека очекуваат да им биде исплатен К-15. Овој висок процент укажува на тоа дека кај вработените постои јасна свест дека К-15 не е бонус или добра волја на работодавачот, туку законско загарантирано право.
Ова исто така покажува дека работниците сè повеќе се информирани, ги следат законските обврски и имаат очекување дека тие ќе бидат испочитувани. Сепак, очекувањето не секогаш значи и реализација, што го потврдуваат следните одговори.
Еден од коментарите гласи:
„К-15 не треба ни да се поставува како прашање – тоа е мое право. Ако работодавачот сака да биде коректен, ова треба да се подразбира.“
2. 10% од испитаниците не очекуваат исплата на К-15
Иако се работи за малцински процент, 68 испитаници одговориле дека не очекуваат К-15. Овој податок е загрижувачки, бидејќи може да укажува на нормализирање на непочитувањето на законот.
Кај дел од вработените постои прифаќање на реалноста во која одредени права се „луксуз“, а не обврска. Ова најчесто се должи на страв од губење на работното место, лоши претходни искуства или работа во сектори каде ваквата пракса е честа.
„Работам со години во приватен сектор и никогаш не сум добил К-15. Со тек на време, престанав и да го очекувам“, вели еден од испитаниците.
3. „Ми исплатуваат, па враќам пари“ – 3% одговор кој открива сериозен проблем
Особено алармантен е податокот дека 3% од испитаниците (20 лица) изјавиле дека формално им се исплаќа К-15, но потоа се бара дел или целиот износ да го вратат.
Оваа пракса претставува директно кршење на законот и укажува на обиди за формално „покривање“ пред институциите, додека суштински правото на вработениот е поништено. Иако процентот е мал, неговата тежина е голема, бидејќи зборува за системска злоупотреба.
„Ни легна К-15 на сметка, а после неколку дена ни беше кажано дека мора да вратиме дел од парите. Сите молчевме – од страв“, стои во еден од коментарите.
4. 3% добиваат К-15, но помалку од законскиот минимум
Исто толкав процент – 3% или 20 испитаници – велат дека добиваат К-15, но во износ помал од законски пропишаниот минимум.
Оваа состојба покажува селективно почитување на законот – формално се исплаќа регрес, но не во висина која ја гарантира законот. За вработените, ова создава чувство на неправда и манипулација, бидејќи правото е признаено, но не и целосно реализирано.
„Подобро и ништо да не дадат, отколку вака – само за да кажат дека исплатиле“, коментира еден од испитаниците.
Заклучок
Резултатите од анкетата јасно покажуваат дека К-15 останува една од најчувствителните теми во односот работодавач – вработен. Иако огромното мнозинство очекува исплата, реалноста открива низа неправилности – од целосно неисплатување, преку симболични износи, до сериозни злоупотреби како враќање на пари.
Анкетата отвора важно прашање:
Дали К-15 во Македонија е навистина загарантирано право или сè уште зависи од „добрата волја“ на работодавачот?
Очигледно е дека покрај законската регулатива, неопходни се и поефикасна контрола, поголема заштита на вработените и охрабрување за пријавување на неправилности. Само така К-15 може да престане да биде тема на анкети – и да стане стандардна практика.