Економистите предупредуваат дека екстремната топлина дејствува како силен удар врз понудата. Производството се намалува, а трошоците растат. Земјоделците трошат повеќе вода за наводнување, повеќе струја за пумпи и ладилници, а често и повеќе пари за заштита на насадите. Сето тоа на крајот влегува во цената што ја плаќа купувачот.
„Кога од еден хектар ќе се собере помалку род, трошокот по килограм автоматски расте. Производителот нема многу простор. Или ќе ја крене цената, или ќе работи со загуба“, објаснуваат агроекономистите.
Најбрзо реагираат цените на свежото овошје и зеленчук. Тие производи не можат долго да стојат во магацин, а високите температури го забрзуваат расипувањето. Дел од родот пропаѓа уште на нива, дел при транспорт, а дел во продавниците. Помалку стока, поголем отпад, повисока цена. Просто.
Проблемот не завршува со земјоделските култури. Жештините го погодуваат и сточарството. Животните јадат помалку, побавно напредуваат и даваат помалку млеко. Фармите мора да трошат струја за вентилација и разладување, а водата станува уште поголем трошок. Потоа поскапуваат млекото, сирењето, месото и јајцата.
„Кај храната нема изолиран производ. Ако поскапи добиточната храна, по некое време тоа ќе се почувствува и кај месото и кај млечните производи“, велат познавачи на пазарот.
Дополнителен притисок создава транспортот. На високи температури камионите со разладни системи трошат повеќе гориво, ладилниците работат подолго, а дистрибутерите имаат поголем ризик од расипување на стоката. Трговците тие загуби ретко ги покриваат од сопствената маржа. Најчесто ги префрлаат во цената.
Истражувањата покажуваат дека летните топлотни бранови можат да ги турнат нагоре цените на непреработената храна и во месеците што следуваат. Според една економска процена, топлотниот бран од летото 2025 година може да ги зголеми цените на непреработената храна во еврозоната за 0,4 до 0,7 процентни поени во период од една година.
Економските пресметки одат и чекор понатаму. Со продолжување на глобалното затоплување, годишната инфлација кај храната до 2035 година може да биде повисока за околу 0,9 до 3,2 процентни поени, особено во потоплите региони. Тоа не значи дека секој производ веднаш ќе поскапи толку, туку дека топлината станува постојан фактор што ги притиска цените нагоре.
Особено ранливи се земјите што зависат од увоз. Кога суша или топлотен бран ќе погоди голем производител на жито, овошје или растително масло, цената се менува на светските пазари. Увозниците плаќаат повеќе, а разликата за кратко време стигнува до домашните рафтови. Ако истовремено растат трошоците за струја, вода и транспорт, притисокот се множи.
Кај повеќето големи земјоделски култури приносите почнуваат да се намалуваат кога температурите се искачуваат над околу 30 степени, а кај компирот и јачменот проблемите може да почнат и порано. Долгите жешки периоди го сушат земјиштето, го оштетуваат цветањето и го намалуваат квалитетот на плодот.
Поскапата храна потоа ја турка нагоре вкупната инфлација, бидејќи зафаќа голем дел од месечниот буџет, особено кај семејствата со пониски приходи. Тие не можат лесно да го намалат купувањето леб, масло, млеко или зеленчук. Само земаат помалку, бараат поевтина замена и кратат од нешто друго.
„Граѓаните прво ја чувствуваат инфлацијата во маркет, а дури потоа во статистиката“, велат економистите.
Затоа жешкото лето не завршува со првиот дожд. Последиците може да се појават наесен, па и во зима, кога ќе се види колку навистина бил слаб родот и колку резерви останале. Сонцето тогаш одамна ќе биде послабо, но цените на рафтовите може сè уште да печат.
Извор:denar.mk