По плажите, планините, нивите, па дури и по градските улици, се појавува истата слика. Млади луѓе со дипломи, повозрасни што изгубиле работа, па и цели семејства – сите фатиле некоја „сезона“. Некој бере јаболка, друг служи кафе, трет чисти апартмани. И никој веќе не се правда зошто е таму.
„Не е идеално, ама барем има пари“, ќе ти каже еден келнер во хотелски комплекс кај Маврово, со раце што не застануваат. Пауза? Само кога ќе снема гости. А гости… ретко снемува.
Во земја каде што стабилна работа станува луксуз, сезонската работа почнува да изгледа како логичен избор. Не затоа што е добра, туку затоа што е достапна. Брзо се наоѓа, брзо се почнува, а платата, колку и да е, доаѓа веднаш. Без конкурси, без чекање, без „ќе ве известиме“.
Аналитичари велат дека овој тренд не е случаен. Пазарот на труд се менува, но не во корист на работникот. Се бара флексибилност, но без сигурност. Работодавачите сакаат луѓе што ќе дојдат кога има работа и ќе си заминат кога ќе заврши сезоната. Без обврски, без долгорочни договори. И за некои тоа е совршен модел. За други… единствен.
На терен, приказните се поинакви од статистиката. Еден работник од внатрешноста вели дека секое лето оди во Хрватска да работи во угостителство. Три месеци работа без ден одмор, по 10-12 часа дневно.
„Се враќам дома со пари што не можам да ги заработам за пола година тука“, вели нашиот соговорник. И пак ќе оди. Затоа што мора.
Во земјоделството ситуацијата е уште поостра. Сезонски работници се бараат постојано, но ретко кој сака да работи за дневница што едвај ги покрива трошоците. Па затоа, често се случува истите луѓе да кружат од нива до нива, од регион до регион. Денес тука, утре таму. Без договор, без осигурување, без гаранција дека утре ќе има работа.
Познавачи на пазарот на труд предупредуваат дека ваквиот модел создава нестабилност што не се гледа веднаш. Луѓето заработуваат, да. Но без сигурност, без пензиски стаж, без здравствена заштита. Краткорочно – решава проблем. Долгорочно… остава дупки.
И покрај тоа, интересот расте. Особено кај младите. Дел од нив свесно бираат сезонска работа, наместо канцеларија.
„Подобро три месеци интензивно и после слободен период“, велат. Но не сите ја имаат таа слобода да избираат. За многумина, сезонската работа не е стил на живот, туку единствен начин да се преживее.
Во туристичките центри, работодавачите веќе не прашуваат за искуство. Прашуваат дали можеш да почнеш веднаш. И дали ќе издржиш. Затоа што темпото е брутално. Денови што се слеваат еден во друг, со малку сон и многу работа. А платата… доволна да те задржи, не и да те мотивира.
И тука доаѓа оној тивок момент што никој не го кажува гласно. Луѓето не бараат веќе „добра работа“. Бараат било каква работа што ќе им донесе нешто сигурно, барем за кратко. Нешто што ќе ги извади од минус. Или барем ќе ги одржи над вода.
Сезонската работа, така, станува огледало на состојбата. Не затоа што е нова, туку затоа што сега ја има насекаде. Во секоја приказна, во секое маало, во секој разговор. Некогаш беше опција. Сега е правило.
И додека трае сезоната, сè изгледа како да функционира. Пари има, работа има, луѓето се движат. А потоа доаѓа есен. И повторно истото прашање.
Што понатаму?