За младите кои штотуку го започнуваат својот професионален живот, обезбедувањето сопствен покрив над главата претставува еден од најголемите финансиски предизвици.
Високите цени на недвижностите, скапите станбени кредити и растечките трошоци за изнајмување ги принудуваат многумина подолго да живеат со родителите или да делат стан со други лица.
Особено тешка е ситуацијата за оние кои немаат заштеди, наследен имот или финансиска поддршка од семејството. Со почетничка плата, истовременото покривање на секојдневните трошоци и штедењето за учество за станбен кредит стануваат сериозен предизвик.
Во некои европски земји становите поскапеле за речиси четири пати
Според Евростат, во периодот од 2010 година до вториот квартал на 2025 година, цените на станбените недвижности во ЕУ се зголемиле за 60,5 отсто, додека кириите пораснале за 28,8 отсто.
Овие податоци го прикажуваат номиналниот раст, односно не се приспособени за инфлацијата.
Разликите меѓу европските земји се значителни.
Најголем скок на цените е забележан во Унгарија, каде што недвижностите поскапеле за 277 отсто. Веднаш зад неа е Естонија со раст од 250 отсто.
Повеќе од двојно зголемување на цените е регистрирано и во Литванија, Латвија, Чешка, Португалија, Бугарија, Австрија, Луксембург, Словачка, Полска и Хрватска.
Италија претставува исклучок – таа е единствената земја членка во која цените на становите во вториот квартал од 2025 година биле нешто пониски во споредба со 2010 година.
Истовремено, значително поскапеле и кириите, особено во Естонија, Литванија, Унгарија и Ирска.
Платите не го следат растот на цените
Во анализата „Домување во Европската Унија: Развој на пазарот, основни двигатели и политики“, објавена во октомври 2025 година, експертите на Европската комисија укажуваат дека цените на становите во претходната деценија се зголемувале побрзо од приходите.
Како резултат на тоа, можноста граѓаните да купат сопствен дом се намалила.
Дополнителен товар претставува и растот на каматните стапки, поради кој финансирањето на купувањето стан преку кредит станало поскапо.
Иако кириите во рамки на постојните договори растеле побавно од продажните цени на недвижностите, значително поскапување е забележано кај новите договори за изнајмување.
Тоа особено ги погодува младите кои првпат бараат стан и немаат можност да продолжат со закуп по претходно договорени услови.
Зошто во Европа недостигаат достапни станови?
Причините за станбената криза не се поврзани само со зголемената побарувачка и поскапите кредити.
Еден од клучните проблеми е недоволната понуда на станови, особено во поголемите градови каде што се концентрирани работните места, универзитетите и можностите за професионален развој.
Изградбата на нови станбени објекти ја отежнуваат поскапувањето на градежните материјали и земјиштето, недостигот од квалификувана работна сила, административните процедури и ограничената ефикасност на градежниот сектор.
Дополнителен притисок врз пазарот создаваат урбанизацијата, демографските промени, промените во структурата на домаќинствата и интересот на институционалните инвеститори.
Во туристичките градови и населби, проблемот дополнително се усложнува поради ширењето на краткорочното изнајмување станови за туристи, што во одредени области ја намалува достапноста на станови за долгорочно живеење.
Младите во Хрватска се осамостојуваат по 31 година
Тешкотиите при обезбедувањето сопствен дом се поврзуваат и со подоцнежното напуштање на родителскиот дом.
Според податоците на Евростат објавени во септември 2025 година, младите во Европската Унија во текот на 2024 година се осамостојувале на просечна возраст од 26,2 години.
За споредба, во 2023 година просекот изнесувал 26,3 години.
Најдоцна родителскиот дом го напуштаат младите во Хрватска, каде што просечната возраст изнесува 31,3 години.
Следуваат Словачка со 30,9 години, Грција со 30,7, Италија со 30,1 и Шпанија со 30 години.
Сосема поинаква е состојбата во северноевропските земји.
Во Финска младите во просек се осамостојуваат на 21,4 години, во Данска на 21,7, а во Шведска на 21,9 години.
Сепак, возраста на напуштање на родителскиот дом не зависи исклучиво од цените на становите. Влијание имаат и семејните традиции, образованието, условите на пазарот на трудот и општествените навики.
Сопствениот стан станува сè подалечна цел
Податоците покажуваат дека пристапот до достапно домување станува еден од значајните предизвици за младите генерации во Европа.
За оние што се на почетокот на кариерата, високите цени на недвижностите и трошоците за изнајмување не претставуваат само финансиски проблем, туку влијаат и врз одлуките за осамостојување, преселување и формирање семејство.
Додека цените на становите продолжуваат да претставуваат сериозна пречка, а понудата на достапни живеалишта останува ограничена, патот до сопствен дом за многу млади Европејци станува подолг и поскап.