Анкета спроведена меѓу студенти на скопските универзитети покажува дека повеќе од половина од испитаниците месечно трошат меѓу 10.000 и 20.000 денари за потребите поврзани со студирањето.
Најголем финансиски товар е сместувањето – така одговориле 53,3 проценти од анкетираните. Речиси половина, односно 46,7 проценти, живеат под кирија.
Иако резултатите од анкетата не можат да се земат како репрезентативна слика за сите студенти во Македонија, тие покажуваат колку дополнителни трошоци стојат зад формалната цена на високото образование.
Школарината е само првиот трошок
На дел од државните факултети школарината останува релативно предвидлива. На Факултетот за драмски уметности при УКИМ, на пример, за академската 2026/2027 година се наведува годишен износ од 200 евра за студентите во државна квота и 400 евра за студирање со школарина.
На ФЕИТ, пак, за зимскиот семестар се наведуваат 6.150 денари за државна квота и 12.300 денари за студентите со кофинансирање.
Но, тоа е само почетокот на сметката.
Студентите што доаѓаат од друг град мора да обезбедат и сместување. Во споменатата анкета, 80 проценти од испитаниците биле од друг град, додека само 13,3 проценти престојувале во студентски дом.
Кај оние што плаќаат сместување, најчесто пријавениот месечен трошок се движи од 5.000 до 10.000 денари.
Кирија, превоз, книги – трошоците брзо се собираат
На сместувањето се надоврзува и превозот. Најчесто пријавениот месечен расход за оваа намена е меѓу 1.000 и 2.500 денари, а кај дел од студентите достигнува и 5.000 денари.
Повеќе од половина од анкетираните издвојуваат пари и за учебници, додека фотокопирањето и печатењето материјали остануваат редовни трошоци во текот на академската година.
Поединечно, некои од овие суми можеби не изгледаат големи, но кога ќе се соберат со киријата, храната, сметките и останатите секојдневни потреби, студентскиот буџет лесно достигнува десетици илјади денари месечно.
А секој непланиран расход – поправка на лаптоп, дополнителна литература, здравствен трошок или патување дома – дополнително ја зголемува сметката.
140 денари дневно за студентски оброк
Дел од трошоците за храна се покриваат преку субвенционираниот студентски оброк. За академската 2025/2026 година поддршката изнесува 140 денари дневно за купување храна, од понеделник до сабота.
Сепак, овој износ претставува финансиска поддршка, а не целосно покривање на исхраната на студент кој живее самостојно. Покрај еден оброк, остануваат трошоците за појадок, вечера, намирници, пијалаци и останати секојдневни потреби.
До 20.000 денари месечно наспроти просечна плата од 48.499 денари
Размерот на трошокот станува појасен кога ќе се спореди со приходите на домаќинствата.
Според податоците на Државниот завод за статистика, просечната нето-плата во јули 2026 година изнесувала 48.499 денари. Номинално таа била повисока за 7,1 процент на годишно ниво, додека реалниот раст изнесувал 4,7 проценти.
Истовремено, трошоците на живот во август биле за 2,6 проценти повисоки од една година претходно. Во споредба со јули пораснале за 0,4 проценти, при што храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5 проценти, а рестораните и услугите за сместување за 2,5 проценти.
За семејство со една просечна плата, студентски трошок од 10.000 до 20.000 денари може да претставува приближно една петтина до две петтини од месечниот приход.
Синдикалната кошничка над 68.000 денари
Дополнителен контекст дава минималната синдикална кошничка. Според пресметката на Сојузот на синдикатите на Македонија, во август 2026 година на четиричлено семејство му биле потребни 68.675 денари месечно за покривање на основните потреби.
Од оваа сума, 25.032 денари биле предвидени само за храна и пијалаци.
Доколку семејството плаќа и кирија за стан од 60 квадратни метри, синдикалната кошничка достигнува 84.050 денари.
Во таков семеен буџет, финансирањето студент кој живее во друг град станува значителен дополнителен расход, особено ако домаќинството има приходи под просекот или истовремено издржува повеќе ученици и студенти.
Ист факултет, но сосема различен финансиски старт
Местото на живеење создава уште една голема разлика меѓу студентите.
Млад човек од Скопје кој може да продолжи да живее во семејниот дом нема ист месечен трошок како негов колега од Битола, Струмица, Кавадарци, Охрид или Кочани кој мора да плаќа сместување и патување.
И двајцата може да плаќаат иста школарина и да студираат на ист факултет, но реалната цена на нивното образование може значително да се разликува.
Токму затоа студентскиот стандард не го опфаќа само формалниот трошок за студирање. Законската рамка ги опфаќа и сместувањето, исхраната, стипендиите и другите потреби поврзани со студентскиот живот, а државата учествува во трошоците за сместување и исхрана на студентите во државните домови.
Вистинската цена не е онаа на уплатницата за факултет
Релативно ниската школарина на дел од јавните факултети затоа не значи автоматски и евтино студирање.
За многу семејства вистинската цена се пресметува секој месец – преку киријата, храната, превозот, сметките и останатите трошоци што студентот ги има од почетокот до крајот на академската година.
И токму тука се отвора поширокото прашање за достапноста на високото образование: не само кој може да се запише на факултет, туку кој финансиски може да си дозволи да студира во градот и на факултетот што навистина го избрал.