На местото каде што денес се издигаат камените ѕидини, некогаш живееле заедници кои граделе куќи, произведувале керамички садови, обработувале различни материјали и одржувале контакти со други делови од Балканот.
Овие сознанија се детално претставени во научната монографија „Скопската тврдина Кале – од праисторијата до раната антика“, на археологот Драги Митревски.
Истражувањата покажуваат дека Калето не било само средновековна тврдина, туку простор кој различни цивилизации го користеле низ повеќе историски периоди.
Првите жители на Калето живееле во бакарното време
Најстарите археолошки остатоци откриени на Скопското Кале потекнуваат од енеолитот, односно бакарното време.
Станува збор за четвртиот милениум пред нашата ера, а одредени наоди упатуваат и на периодот на преминот од петтиот во четвртиот милениум.
Тоа значи дека луѓе живееле на ова место пред повеќе од 5.000 години.
Во тој период, праисториските заедници се занимавале со земјоделство, сточарство и изработка на предмети од глина, камен и други природни материјали.
При ископувањата, археолозите пронашле остатоци од живеалишта, складишни јами и други објекти што сведочат за секојдневниот живот на тогашните жители.
Овие откритија потврдуваат дека возвишението над реката Вардар било населено многу пред настанувањето на средновековното Скопје.
На истото место се развивале населби и во бронзеното време
Историјата на Калето не завршува со бакарното време.
Во третиот и вториот милениум пред нашата ера, на овој простор постоеле нови населбински фази, кои припаѓаат на бронзеното време.
Археолозите откриле остатоци од куќи, огништа, керамички садови и инсталации што се користеле за производство на керамика.
Наодите покажуваат дека тогашните жители поседувале развиени знаења за обработка на глина, изградба на печки и изработка на предмети неопходни за секојдневниот живот.
Особено значајно е тоа што се утврдени повеќе различни населбински слоеви, преку кои може да се следи како се менувал животот на ова место низ вековите.
Откриена е ретка амфора што открива врски со егејскиот свет
Меѓу најинтересните археолошки откритија на Скопското Кале е една исклучително ретка сликана амфора.
Таа потекнува од населбинската фаза позната како Кале IV и се поврзува со керамичките традиции на субмикенскиот период.
Амфората се датира во времето на преминот од бронзеното во железното време, приближно меѓу XII и X век пред нашата ера.
Она што ја прави особено значајна е нејзината реткост во внатрешноста на Балканот.
Нејзините стилски карактеристики укажуваат на поврзаност со керамичките традиции на егејскиот свет.
Иако археолозите не утврдиле каде точно била произведена, предметот претставува важен доказ за културните контакти меѓу праисториските заедници од Скопската Котлина и подалечните региони.
Скопје било поврзано со други делови од Балканот уште во праисторијата
Географската положба на Скопје имала големо значење уште пред илјадници години.
Долината на Вардар претставувала природен коридор што ја поврзувал внатрешноста на Балканот со егејските области.
По овој правец се движеле луѓе, се разменувале производи и суровини, а се пренесувале и нови знаења, технологии и културни влијанија.
Ретката амфора пронајдена на Калето е еден од показателите дека жителите на овој простор не живееле изолирано, туку биле дел од пошироки културни и трговски мрежи.
Под средновековните ѕидини се зачувани траги од различни цивилизации
Археолошките истражувања покажале дека просторот на Калето бил користен и во железното време и во раната антика.
Многу векови подоцна, возвишението добило особено значење како утврден средновековен градски простор.
Од овој период потекнуваат бројни предмети што сведочат за развиен градски и занаетчиски живот.
Меѓу нив се глазирани керамички садови, монети, печати и остатоци поврзани со обработката на метали.
Овие откритија покажуваат дека Калето немало само одбранбена функција, туку претставувало и значаен простор за економски и секојдневни активности.
Дали на Калето се живеело непрекинато 5.000 години?
Иако археолошките наоди потврдуваат дека луѓе живееле на ова место пред повеќе од пет милениуми, тоа не значи дека населувањето било непрекинато.
Истражувањата укажуваат на различни периоди во кои просторот бил населуван, напуштан и повторно користен.
Токму ваквата историска слоевитост го прави Скопското Кале исклучително значаен археолошки локалитет.
На релативно мал простор се зачувани остатоци од праисториски живеалишта, предмети што сведочат за контакти со далечни региони и траги од средновековниот градски живот.
Калето е многу повеќе од тврдина и туристичка атракција
За повеќето посетители, Скопското Кале е препознатливо по своите камени бедеми и погледот кон градот.
Но, неговата вистинска историска вредност се наоѓа и под земјата.
Пред повеќе од 5.000 години, на истото возвишение живееле луѓе кои граделе домови, произведувале предмети и создавале заедници, долго пред да постои градот во неговата денешна форма.
Затоа Скопското Кале не е само симбол на средновековното Скопје, туку и едно од најзначајните сведоштва за праисторискиот живот и долгиот историски развој на просторот на денешниот главен град.
