Просечниот раст на цената на овој производ во текот на 2025 година изнесуваше дури 25,4 проценти. Иако љубителите на чоколадо во сите европски земји мораа да издвојат повеќе пари минатата година отколку порано, Србија е меѓу земјите каде што овој производ убедливо најмногу поскапе. Всушност, според податоците на Евростат, од 38 европски земји, само во пет од нив чоколадото стана поскапо отколку во Србија, а во дури 32 земји – помалку, пишува Нова економија.
Сепак, дури ни ова не го покажува целосниот обем на драстичното зголемување на цените на чоколадото со кое се соочуваат потрошувачите во Србија. Имено, ако се анализираат податоците не само за 2025 година, туку и за 2024 година, воочливо е дека заедно со Естонија, Србија е земјата каде што цената на чоколадото пораснала убедливо најмногу во Европа – неверојатни 51,6 проценти за само две години, според Нова економија.
Само во Естонија (51,8 проценти) и Полска (50,9 проценти) чоколадото поскапе како во Србија. Во преостанатите 35 земји од Европа, растот на цените беше далеку, далеку помал – во Албанија, на пример, само 8,18 проценти, додека просекот во ЕУ е 29,1 процент. Ова значи дека зголемувањето на цената на чоколадото во Србија тешко може да се објасни само со надворешни фактори, односно со зголемувањето на цената на какаото, што инаку влијаеше на движењето на кондиторските производи низ целиот свет, туку дека просекот е очигледно локален фактор, односно дека производителите на чоколадо, односно продавачите во Србија ги зголемија цените значително повеќе отколку на другите европски пазари.
Во 2024 година, цената на чоколадото во Србија се зголеми во просек за 20,9 проценти во споредба со 2023 година, а потоа во 2025 година, зголемувањето на цената ќе биде проследено со уште еден скок на цената од 25,4 проценти.
Цената на чоколадото во Србија драстично се промени во текот на минатата година. Просечната инфлација на чоколадото од дури 25,4 проценти беше постигната со фактот дека чоколадото порасна за повеќе од 40 проценти на годишно ниво во некои месеци минатата година.
Србија е меѓу земјите со најголем пораст на цените
Што се однесува до регионот, цената на чоколадото значително се зголеми и во Хрватска, но сепак многу помалку отколку во Србија. Поточно, просечните податоци за периодот од јануари до декември 2025 година покажуваат дека таму, во споредба со истиот период во 2024 година, цената на чоколадото се зголемила за 14,9 проценти. Што се однесува до Црна Гора, просечната инфлација на чоколадото во декември изнесуваше 21,2 проценти. Исто така, во Северна Македонија, инфлацијата на чоколадото изнесуваше 20,2 проценти.
А каква е ситуацијата во Европа? Просечната инфлација на чоколадото на ниво на целата Европска Унија во 2025 година изнесуваше 17,9 проценти, што е помалку отколку во Србија. Највисока инфлација, повеќе од 30 проценти, беше забележана во Полска (32,6) и Естонија и Литванија (по 31,5).
Над европскиот просек беа и Романија (26,1), Латвија (25,9), Шведска (22,5), Бугарија (22,3), Грција (20,8), Шпанија (20), Финска (19,5), Чешка (18,6), Холандија (18,4) и Германија (18,1).
Најниски зголемувања на цените на чоколадото беа забележани во Албанија (1,3), Словачка (6,6) и Кипар (7,9%).
Колку чини чоколадото?
Чоколадото Милка, веројатно најпопуларното во Србија, со алпско млеко, па „обичното“ млечно чоколадо, чини од 140 до 200 динари за 80 грама, во зависност од големината на пакувањето. Таа е од 1,19 до 1,7 евра. Ако ја погледнеме цената по килограм, таа би варирала од 14,88 до 21,25 евра на српските пазари.
Во Хрватска, од друга страна, истото ова чоколадо е малку поевтино – 1,03 евра во супермаркет. Гледано по килограм, цената би била 12,88 евра.
Зголемувањето на цените на чоколадото во изминатиот период, според светските медиуми, беше под влијание на недостатокот на какао. На тој недостаток влијаеја слабите приноси поради екстремните временски услови во Западна Африка.
Западна Африка, која произведува околу 70 проценти од светското какао, претрпе таков губиток на понудата што цената на фјучерсите за зрна какао се зголеми од околу 2.500 долари за тон во средината на 2022 година на повеќе од 12.600 долари на крајот на 2024 година, објави неодамна CNN Business.
„Добрата вест за потрошувачите (производителите) е дека цените на какаото значително паднаа од тогаш, неодамна под 4.000 долари за тон за прв пат по години. Лошата вест: Производите од чоколадо што сега се наоѓаат на полиците се направени од зрна чии цени беа на или близу до кризни нивоа. Малопродажните цени остануваат високи бидејќи производителите на бонбони купуваат какао со месеци однапред и ги користат постојните залихи“, пишува CNN.
Анализата на Climate Central покажа дека климатските промени предизвикани од човекот носат сè повеќе екстремна топлина во Западна Африка. Оваа организација анализираше како климатските промени влијаеле врз фреквенцијата на деновите со максимални дневни температури над оптималниот опсег за раст на какаото – 32 степени Целзиусови, во Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Гана и Нигерија во период од 10 години (од 2015 до 2024 година).
Климатските промени доведоа до околу 40 дополнителни денови годишно со максимални температури над 32 степени во регионите на Брегот на Слоновата Коска и Гана. Во Камерун и Нигерија, регистрирани се просечно 18 и 14 дополнителни денови годишно со претерано високи температури, соодветно. Повеќето (28 од 44) анализирани региони за одгледување какао имале најмалку шест дополнителни недели топлина годишно, што го ограничува растот на какаото.
Промените во моделите на врнежи, т.е. прекумерните врнежи од дожд или сушата, ставаат дополнителен стрес врз растот на какаото. Поточно, доволната и рамномерно распределена количина на дожд е клучна за какаото, кое најдобро напредува кога годишните врнежи од дожд се помеѓу 1.500 и 2.000 mm, а сушните периоди не траат подолго од три месеци. Промените во врнежите можат да доведат до варијации во производството, како што се случи во 2024 година, кога имаше период на обилни врнежи, проследен со суша неколку месеци подоцна.
Нови проблеми за производителите
Сепак, во моментов цените на какаото на берзата паѓаат, но тоа не мора да значи дека ситуацијата се подобрува. Како што неодамна објави Ројтерс, во Брегот на Слоновата Коска, најголемиот светски производител на какао, земјоделците и нивните задруги се погодени од паѓањето на глобалните цени. Имено, извозниците одбиваат да ја платат гарантираната цена утврдена од Владата, од околу 5,09 долари за килограм, бидејќи тврдат дека оваа цена е превисока, кога се зема предвид глобалниот пад, благодарение на кој цените достигнаа најниско ниво во изминатите две години, што следеше поради намалена побарувачка.
Како резултат на тоа, залихите на африканските производители се натрупуваат, нивните долгови растат, а тие се соочуваат со сè потешкотии да ги платат своите работници. Производителите изјавија за Ројтерс дека некои клиенти нудат цени пониски од онаа што ја утврдила владата како гарантирана, но дека некои се принудени да ги прифатат таквите цени.