Таму некаде, помеѓу калливата нива и светлата полица во продавницата, цената експлодира. Не за 10, не за 100, туку и до 1.000 отсто. И никој не изгледа изненаден. Сите знаат дека е така. Само никој не може точно да објасни – каде точно се случува тоа поскапување.
Земјоделците ќе ти кажат едно. Тие продаваат евтино, понекогаш и под цена. Доматот го бере наутро, го товари, го носи до откупен пункт и тука приказната за него завршува. Пари? Колку ќе му дадат. Често недоволно ни за трошоците – вода, ѓубриво, нафта, работна рака. И пак сади. Што друго да прави.
Аналитичарите со години укажуваат дека проблемот не е само во трошоците. Туку во системот. Во тоа што нема контрола, нема јасна маржа, нема транспарентност. Секој додава по нешто. Малку за ризик, малку за профит, малку „за секој случај“. И така цената расте, чекор по чекор, додека не стане нешто сосема друго.
Познавачите на пазарот велат дека најголемиот скок се случува токму во делот меѓу откупот и малопродажбата. Таму каде што нема директен контакт меѓу производителот и купувачот. Таму каде што посредниците ја кројат цената.
А купувачот? Тој стои пред тезга или рафт и гледа. Гледа домати што не мирисаат како порано, но чинат како да се донесени од друг континент. Се двоуми. Купува помалку. Или се врти кон нешто поевтино. Ако има.
Парадоксот е очигледен. Производителот се жали дека не заработува. Потрошувачот се жали дека плаќа премногу. А некаде помеѓу – некој заработува. И тоа добро.
Експертите предупредуваат дека ваквиот модел е неодржлив. Ако земјоделецот не може да опстане, ќе се откаже. Ако купувачот не може да купи, ќе се сврти кон увоз. И тогаш домашниот домат ќе стане реткост. Не затоа што не може да се произведе, туку затоа што не се исплати.
Сликата не е нова. Се повторува секоја сезона. Пролет – ниски откупни цени. Лето – скок на пазарот. Есен – нови оправдувања. И пак од почеток.
Некои предлагаат решение – директна продажба, пазари без посредници, договорно производство. Звучи добро. Во пракса – тешко. Бара организација, доверба, систем. А тоа не се гради преку ноќ.
И така, доматот продолжува да патува. Од нива до рафт. Секој чекор го чини повеќе. Секој чекор додава цена. До моментот кога станува симбол на нешто поголемо од храна.
Симбол на еден пазар што не функционира како што треба.
И додека некој го става во кеса и плаќа 180 денари за килограм, некој друг веќе ја планира следната сезона. Со иста дилема. Да сади или да се откаже.
Извор:denar.mk