Она што пред десетина години се раскажуваше како приказна за стабилност и заработка денес се претвора во внимателна пресметка на трошоци, сметки и неизвесности.
Кириите растат, храната поскапува, а административните процедури знаат да бидат лавиринт од кој тешко се излегува без дополнителни трошоци и нерви.
„Платата е иста, ама животот не е“, велат познавачи на состојбите во дијаспората, објаснувајќи дека инфлацијата и енергетската криза ги стесниле можностите за заштеда.
Особено погодени се работниците во услужниот сектор и физичките дејности, кои и онака стартуваат од пониски позиции.
Немаат сопствен стан, немаат имот, немаат заштитна мрежа. Секој месец почнува од нула.
Во разговорите што стигнуваат од Милано, Болоња или Торино, сè почесто се слуша истата реченица: „Не е како порано“.
Не станува збор за драматичен пресврт, туку за тивко натрупување на притисок. Трошоците за живот растат побрзо од платите кај пониско платените работници, а бирократијата дополнително ја усложнува секоја промена на статусот, секоја нова дозвола, секое барање.
И кога ќе се додаде чувството дека политичката клима кон мигрантите станува построга, многумина почнуваат да се прашуваат дали вреди.
Интересно е што паралелно со разочарувањето од Италија, дел од македонските работници погледнуваат кон Германија.
Иако јавниот дискурс често ги меша овие две дестинации, реалноста е понијансирана.
Економски аналитичари посочуваат дека германскиот пазар на труд и натаму има сериозна потреба од работна сила, особено во здравството, градежништвото и во услужниот сектор.
Побарувачката е реална, велат тие, но не треба да се романтизира.
Зашто и таму сметките стигнуваат секој месец. Кириите во поголемите градови се високи, трошоците за основни намирници растат, а мигрантите најчесто почнуваат од позиции што не дозволуваат веднаш да се почувствува „германскиот сон“.
Аналитичарите предупредуваат дека токму оваа група, која стартува без сопствен имот и без финансиска резерва, најсилно го чувствува јазот меѓу номиналната плата и реалната куповна моќ. На хартија бројките изгледаат солидно. Во паричникот… помалку.
Во приватни разговори, дел од гастарбајтерите веќе размислуваат за враќање. Не од носталгија, туку од неисплатливост.
Ако по одбивањето на киријата, осигурувањата и основните трошоци останува слична сума како дома, тогаш прашањето станува логично. Зошто да се живее во туѓина ако заштедата е минимална?
Еден познавач на миграциските трендови забележува дека овој процес не е масовен, но е видлив. Луѓето почнуваат да калкулираат поинаку, со повеќе скепса и помалку илузии.
Италија повеќе не се доживува како ветена земја. Германија сè уште нуди можности, но без гаранции. А македонските работници, кои со години се навикнати да ја следат економската логика на пазарот, сега ја применуваат истата логика и кон сопствениот живот.
Сметаат, одземаат, споредуваат. И понекогаш, во тишината на мал изнајмен стан, се прашуваат дали целата равенка навистина им оди во прилог… или нешто суштинско им се лизга низ прстите.