Причината е едноставна, но кога навистина ќе размислите за неа – прилично неверојатна.
На светлината ѝ треба време за да патува.
Таа е неверојатно брза – околу 300.000 километри во секунда.
Но вселената е толку огромна што дури и со таа брзина, светлината не стигнува насекаде веднаш.
Дури и Сонцето го гледаме во минатото
Сонцето е оддалечено околу 150 милиони километри од Земјата.
На неговата светлина ѝ се потребни приближно осум минути и 20 секунди за да стигне до нас.
Тоа значи дека Сонцето кое го гледаме во овој момент всушност е Сонцето какво што било пред нешто повеќе од осум минути.
Хипотетички, доколку во овој момент нешто драматично се промени на Сонцето, ние не би можеле да ја видиме таа промена веднаш.
Информацијата едноставно сè уште не стигнала до нас.
Со ѕвездите временската разлика станува многу поголема
По Сонцето, најблискиот ѕвезден систем до нас е Алфа Кентаур, а неговата најблиска ѕвезда, Проксима Кентаур, се наоѓа на нешто повеќе од четири светлосни години од Земјата.
Една светлосна година не е мерка за време, туку за растојание – растојанието што светлината го поминува за една година.
Затоа кога ја набљудуваме Проксима Кентаур, ја гледаме каква што била пред нешто повеќе од четири години.
Но многу од ѕвездите што можеме да ги видиме со голо око се оддалечени десетици, стотици, па и илјадници светлосни години.
Гледајќи ги нив, практично гледаме во различни моменти од минатото.
Значи ли тоа дека некоја ѕвезда на небото можеби веќе ја нема?
Теоретски – да.
Ако набљудуваме ѕвезда оддалечена 1.000 светлосни години, ја гледаме онаква каква што била пред 1.000 години.
Можно е во меѓувреме да претрпела голема промена, па дури и да го завршила својот животен циклус, а светлината од тој настан сè уште да не стигнала до Земјата.
Сепак, тоа не значи дека голем број од видливите ѕвезди „веќе не постојат“.
Ѕвездите можат да живеат милиони или милијарди години, зависно од нивната маса, па за многу од нив временската разлика од неколку стотици години е релативно мала.
Но самата можност е фасцинантна.
А кога гледаме галаксии, патуваме многу подалеку во минатото
Андромеда е најблиската голема галаксија до Млечниот Пат.
Оддалечена е околу 2,5 милиони светлосни години.
Тоа значи дека кога ја гледаме Андромеда, ја гледаме онаква каква што била пред приближно 2,5 милиони години.
Во времето кога светлината што денес стигнува до нашите очи го започнала патувањето, човечката историја каква што ја познаваме сè уште не постоела.
Астрономите со моќни телескопи одат уште подалеку.
Кога набљудуваат екстремно далечни галаксии, тие всушност ја гледаат вселената каква што била пред милијарди години.
Телескопот е, на некој начин, машина за гледање во минатото
Не можеме да се качиме во машина и физички да отпатуваме назад во времето.
Но можеме да ја видиме светлината која тргнала на пат во минатото и дури сега стигнува до нас.
Колку подалеку гледаме, толку подалеку во минатото гледаме.
Затоа набљудувањето на далечната вселена им овозможува на научниците да истражуваат како се создавале и развивале првите галаксии.
Вселената практично ја носи сопствената историја во светлината што патува низ неа.
А најчудното е што истото важи и обратно
Ако некој набљудувач се наоѓаше на планета оддалечена 100 светлосни години од нас и во овој момент имаше доволно моќен телескоп за детално да ја набљудува Земјата, тој не би ја гледал Земјата од 2026 година.
Би ја гледал светлината што ја напуштила нашата планета пред 100 години.
Колку подалеку би се наоѓал, толку постара Земја би гледал.
Така што вечерва, кога ќе погледнете кон ѕвездите, запомнете:
небото над нас никогаш не го гледаме точно какво што е „сега“. Гледаме безброј мали слики од различни моменти во минатото – кои конечно стигнале до нас.