Хрватска воведе јавна листа на работодавачи кај кои се утврдени сериозни прекршувања поврзани со непријавена работа и незаконско вработување, особено кога станува збор за странски работници.
На оваа таканаречена „црна листа“ во моментов има повеќе од 600 компании, занаетчии и институции. Досега системот беше многу строг: работодавач можеше да остане на листата и до шест години, а една од најсериозните последици беше забрана за добивање нови дозволи за престој и работа за странски работници.
Но, Хрватска сега ги менува правилата.
Со новиот Закон за сузбивање на непријавената работа, „црната листа“ нема целосно да се укине, но ќе се промени начинот на кој функционира. Работодавачите треба да бидат јавно објавени пократок период од досега, а се воведува и побрза постапка за нивно бришење од листата.
Причината за измените е тоа што во пракса работодавачите можеле да завршат на листата не само поради класична работа „на црно“, туку и поради административни пропусти, како задоцнето пријавување или одјавување на работник.
Според новите правила, бришење од листата ќе биде можно ако работодавачот ги исполни пропишаните услови, на пример ако го плати утврдениот износ или ако постои правосилна судска одлука со која решението се поништува. Во такви случаи, надлежното министерство треба да одлучи во рок од три дена од приемот на барањето.
Сепак, ова не значи дека контролите се укинуваат. Работодавачите и понатаму мора правилно да ги пријавуваат работниците, да водат евиденција за работното време и да ги почитуваат законските обврски. Ова важи и за домашните и за странските работници.
За странските работници најважно е да проверат дали имаат важечка дозвола за престој и работа, дали се пријавени во пензиско и здравствено осигурување и дали имаат потпишан договор за работа.
Дали ваква листа треба да има и во Македонија?
Хрватскиот пример отвора важно прашање и за македонскиот пазар на труд: дали и кај нас треба да постои јавно достапен регистар на работодавачи кај кои се утврдени сериозни прекршувања на работничките права?
Таква листа би можела да им помогне на работниците полесно да препознаат ризични работодавачи, но и да ги заштити чесните компании од нелојална конкуренција.
Од друга страна, системот мора да биде внимателно поставен за да не се казнуваат компаниите несразмерно поради административни грешки, туку да се прави јасна разлика меѓу технички пропуст и сериозно прекршување на законот.
Прашањето останува отворено: дали поголемата транспарентност би донела поголема заштита за работниците и пофер услови на пазарот на трудот во Македонија?