Во Собранието се доставени предлог-измени на Законот за домување, со кои се предвидува продолжување на роковите за регулирање на статусот на одредени категории корисници на станови во државна и поранешна општествена сопственост.
Целта е да се овозможи правно решавање на долгогодишните станбени односи, особено за граѓаните кои со децении живеат во станови што првично им биле доделени на времено користење.
Претходниот рок за остварување на овие права истекол на крајот на 2024 година, но дел од корисниците не ја искористиле можноста.
Кој ќе може да побара откуп или закуп?
Предложените измени првенствено се однесуваат на граѓаните кои добиле акт или договор за времено користење стан пред 16 мај 1998 година и оттогаш непрекинато живеат во него.
Станува збор за станови доделувани по различни основи, меѓу кои експропријација на недвижен имот, уривање на претходниот дом или неможност за живеење во објект поради неговата оштетеност и небезбедност.
Правото да поднесат барање нема да го имаат само првичните корисници. Тоа ќе им биде овозможено и на членовите на семејството кои продолжиле непрекинато да живеат во станот по смртта на носителот на правото.
Со измените се опфатени и одредени станови во поранешна општествена сопственост, за кои корисниците претходно не го оствариле правото на откуп, закуп или пренос на правото на користење.
Два важни рока: 31 декември 2027 и 31 март 2028 година
Според предложеното законско решение, корисниците ќе имаат рок до 31 декември 2027 година да поднесат барање за регулирање на својот станбен статус.
Доколку не го направат тоа, надлежното правно лице ќе треба писмено да ги извести дека имаат дополнителна можност да постапат најдоцна до 31 март 2028 година.
Ако и овој рок истече без поднесено барање, предлогот предвидува можност за присилно иселување од станот.
Оваа одредба се однесува на корисниците на становите опфатени со предложените измени, а не на сите граѓани кои живеат под закуп.
Закупнина од 25 до 190 денари за квадратен метар
Висината на закупнината ќе се определува според финансиската состојба на домаќинството.
Предвидена е поделба на корисниците во четири категории, зависно од нивните вкупни месечни приходи.
-
Лица во социјален ризик – корисници на социјална или постојана парична помош.
-
Домаќинства со ниски приходи – до една и пол просечна нето-плата.
-
Домаќинства со просечни приходи – од една и пол до две и пол просечни нето-плати.
-
Домаќинства со високи приходи – над две и пол просечни нето-плати.
За корисниците кои ќе плаќаат закуп, предвидената цена се движи од 25 до 190 денари за квадратен метар, во зависност од категоријата во која припаѓаат.
Лицата во социјален ризик ќе можат да користат стан под закуп без да плаќаат закупнина сè додека го остваруваат соодветното право на социјална заштита.
Откуп на рати до 30 години со фиксна камата
Покрај закупот, за домаќинствата со ниски, просечни и високи приходи е предвидена и можност за откуп на станот.
Условите за купување ќе зависат од материјалната состојба на корисниците.
Минималното сопствено учество ќе изнесува од 5 до 30 проценти од утврдената вредност на станот, а остатокот ќе може да се отплаќа во период до 30 години.
Предвидената годишна каматна стапка е фиксна и изнесува 4 проценти.
Цената на станот ќе се утврдува според важечката методологија за процена на вредноста на станбениот простор, а не по слободна проценка на корисникот или надлежното претпријатие.
Со предложените измени се отвора можност за трајно решавање на станбениот статус на граѓаните кои со години користат вакви станови.
Важно е дека законските измени засега се во предлог-форма. Новите рокови, условите за откуп и закуп, како и можноста за присилно иселување, ќе станат применливи доколку законското решение биде усвоено.