Податоците на Агенцијата за вработување покажуваат дека во јуни во евиденцијата имало 88.541 активен барател на работа, што е за 2.425 лица повеќе во споредба со мај. Дополнително, како други баратели на работа биле евидентирани уште 41.281 лице.
Од друга страна, на почетокот на септември на веб-страницата на Агенцијата има околу 10.000 активни слободни работни места. Бројот се менува секојдневно, зависно од тоа кои огласи се објавуваат и затвораат, но побарувачката за работници и понатаму е висока.
Каде е проблемот?
Причината не е едноставно тоа што едните „не сакаат“ да работат, а другите „не сакаат“ да вработуваат. Еден од главните проблеми е несовпаѓањето меѓу профилот на луѓето што бараат работа и кадарот што во моментот им е потребен на компаниите.
Од активните баратели на работа, 51.390 лица, односно околу 58 отсто, немаат образование или имаат завршено само основно образование. Дополнителни 22.195 лица имаат средно образование.
Тоа значи дека околу 83 проценти од активните баратели на работа се со најмногу средно образование.
Компаниите, пак, често имаат потреба од луѓе со конкретни знаења и вештини – работно искуство, лиценца, техничка стручност, познавање јазици, дигитални вештини или подготвеност за работа во смени.
Кои сектори најмногу бараат работници?
Потребата за нов кадар е особено изразена во приватниот сектор.
Според последната анкета на Агенцијата за вработување, речиси 62 проценти од анкетираните работодавачи планираат нови вработувања, а вкупните планови опфаќаат 14.498 нови работни места.
Најголема потреба има преработувачката индустрија, каде што се очекуваат 5.328 нови вработувања.
Следуваат:
- трговија – 2.342 нови работници;
- градежништво – 1.437;
- хотели, ресторани и дејности за сместување и храна – 958.
Меѓу занимањата кои редовно се појавуваат како барани се продавачи, келнери, магационери, заварувачи, возачи, бравари, градежни работници, готвачи, електричари, пекари, месари, автомеханичари и оператори во производство.
Потреба има и за високообразован кадар, особено за програмери, инженери, сметководители, фармацевти и ИТ-специјалисти.
Освен диплома, работодавачите сè почесто бараат и практично искуство, дигитални и јазични познавања и други специфични вештини.
Кога нема доволно домашни работници, се бараат странци
Недостигот од кадар во одредени сектори придонесува компаниите сè повеќе да се насочуваат кон странски работници.
За 2026 година Владата утврди квота од 10.000 работни ангажмани за странски државјани.
Од нив:
- 9.750 се предвидени за редовно вработување;
- 200 за упатени странски работници;
- 50 за сезонска работа.
Во рамките на квотата за редовно вработување, 4.500 се наменети за нови ангажмани, додека 5.250 се за продолжување на веќе постојните дозволи.
Така, Македонија истовремено има повеќе од 88 илјади активни баратели на работа и потреба да овозможи илјадници ангажмани за странски работници.
Зошто бројките не се совпаѓаат?
Одговорот не може да се бара само во бројот на невработени лица.
Важна улога имаат квалификациите, местото на живеење, работното искуство, платата и условите за работа. Работодавачот можеби бара заварувач, возач или оператор во производство, додека лице што активно бара работа нема соодветна квалификација или искуство за таа позиција.
Дополнителен проблем е и долготрајната невработеност. Колку подолго едно лице е надвор од работниот процес, толку потешко може да ги следи промените во барањата на пазарот и да ги задоволи условите за одредени работни места.
Од друга страна, дел од позициите за кои компаниите тешко наоѓаат кадар се физички напорни, сезонски или подразбираат работа во смени. Во одредени случаи, платата и условите не се доволно привлечни за да привлечат домашни работници.
Затоа, бројката од 88.541 активен барател на работа не значи автоматски дека сите тие луѓе можат да ги пополнат околу 10.000-те слободни позиции.
Суштината на проблемот е во несовпаѓањето меѓу понудата и побарувачката – не само колку луѓе бараат работа, туку какви работници бараат компаниите и какви работни места се подготвени да прифатат луѓето што бараат вработување.
И токму тој јаз меѓу двете страни останува еден од најголемите предизвици за македонскиот пазар на труд.